استفاده كنيم همان تأثير را دربرخواهد داشت كه از خواندن داستان گودال و آونگ « 1 » اثر ادگار آلن پو « 2 » احساس مىكنيم . با اين حال ، عده‌اى آن را مىپسندند . لرد كرزن دربارهء چهل ستون مىنويسد : « درخشندگى ديوارهاى اين تالار زيبا موجب شد كه كرپورتر « 3 » با بيان جذاب خود آن را اين طور مورد ستايش قرار دهد : مصالح عالى زياده از حد آن نه تنها انوار طلايى و بلورين يكديگر را منعكس مىنمايد بلكه كليهء رنگهاى مختلف باغ را منعكس مىسازد آن سان كه گويى تمام سطح آن از نقره صيقلى شده و از صدف مرواريد تشكيل يافته است » . از نظر اروپاييان يك چنين اتاقى پس از توصيفى كه از تزيينات آن شده است از انواع ديگر عيبجويى و انتقاد بىنياز مىباشد . آيينه‌كارى هيچ شباهتى با آثار يك دورهء با عظمت ، كه در آن قاليهاى زيبا و بديع به وجود آمده و مساجد آن با كاشيهايى همرنگ فيروزه تزيين شده و مينياتورهايى كه نبوغ سلسلهء صفويه را منعكس مىكند و تاكنون بهتر از آن تهيه نشده ، ندارد . باغهاى كاخ بر اثر عدم مراقبت سرسبزى خود را از دست داده و فقط درختان و استخر باقى مانده است . استخر مزبور يكى از بزرگترين استخرهاى ايران به شمار مىآيد و اطراف آن ، كه از قطعات بزرگ سنگ ساخته شده ، اكنون محل آمد و رفت هزاران قورباغه پر سر و صداست . پس از عبور از باغهاى چهل ستون انسان تقريبا وارد « چهار باغ » مىشود . اين خيابان بزرگ هنوز به چهار رديف درخت چنار خود ، كه به آن وقار و شكوه مىدهد ، مباهات مىكند . اين خيابان كم‌نظير است و يكى از خيابانهاى بزرگ جهان به شمار مىرود . با در نظر گرفتن ساير شهرهاى ايران ، اين خيابان و ميدان شاه ، خيابانها و ميدانهاى شهرهاى ديگر اين كشور را تحت الشعاع قرار مىدهد . براى آنها حتى در پايتخت ، يعنى تهران ، نيز نمىتوان رقيبى يافت . خيابان چهار باغ از نزديكى چهل ستون محلى كه حرم قديمى در آن واقع شده بود شروع شده تا پل مشهور « اللّه وردى خان » « 4 » ، كه به جلفا منتهى مىشود ، ادامه مىيابد . در گذشته وسايط نقليه‌اى كه با اسب حركت مىكردند از خيابان وسط

--> ( 1 ) . The Pit and the Pendulum ( 2 ) . Edgar Allan Poe نويسندهء معروف امريكايى در قرن نوزدهم . - م . ( 3 ) . Sir Robert Ker Porter سياح معروف انگليسى در قرن نوزدهم كه سفرنامهء معروفى دربارهء ايران دارد . - م . ( 4 ) . « پل اللّه وردى خان » همان « سى و سه پل » است . - م .